Xử lý nguyên liệu trồng nấm

Nguyên liệu trong trồng nấm thì hầu hết các phế thải từ nông nghiệp đều có thể trồng nấm, tuy nhiên ở đây tôi muốn giới thiệu hai loại nguyên liệu chính là mạt cưa và rơm rạ.

Mùn cưa

I. Với nguyên liệu là mùn cưa:

1.     Chọn nguyên liệu:

Mùn cưa phải là mùn cưa của những loại cây thân gỗ không chứa dầu: cây cao su, sau sau, so đũa,…Tuy nhiên do cây cao su là cây công nghiệp, số lượng tương đối lớn và có thường xuyên nên đa số các vùng trồng nấm đều sử dụng mạt cưa cao su là nguồn chính. Ở những vùng không có cao su thì không nhất thiết phải chuyên chở bằng được nguyên liệu này mà có thể dung loại mạt cưa tạp có sẵn tại địa phương, nhưng phải xử lý kỹ hơn.

2.     Làm sạch và ủ nguyên liệu.

+ Đối với mạt cưa cao su: làm ẩm với nước vôi 1 – 1,5% nếu là mạt cưa ẩm, 0,5% nếu là mạt cưa khô (1,5kg vôi bột hòa với 100 lít nước thì sẽ có nước vôi nồng độ 1,5%), sao cho độ ẩm đạt 60 – 70 %, có thể kiểm tra bằng cách: vắt một nắm mạt cưa trong lòng bàn tay, bóp mạnh nếu không thấy nước rịn ra ở kẽ tay và khi thả tay ra thì mạt cưa không bị rời ra là được.

Trong trường hợp làm quen thì người ta chỉ cần nhìn màu sắc của mạt cưa là biết được độ ẩm cần thiết, màu mạt cưa sẽ sậm dần khi cho nước vào. Theo kinh nghiệm cho thấy nguyên liệu thiếu nước vẫn tốt hơn là dư nước.

Mạt cưa sau khi làm ẩm cần sàng lọc để loại bỏ hết mảnh gỗ vụn, văm bào hoặc các loại mạt cưa thô, các dạng này hút ẩm chậm khi thanh trùng sẽ không đạt và có thể còn làm rách bịch khi đóng.

Đối với mạt cưa cao su chỉ cần trộn thêm ure hoặc DAP hoặc cả hai với tỷ lệ là 5‰, ngoài ra có thể thêm MgSO₄ từ 1 - 2‰

Mạt cưa sau khi làm ẩm cần ủ đống ít nhất là 12 giờ để:

- Nguyên liệu có điều kiện thấm nước đều, đồng thời nước trộn vào có dư sẽ đọng lại và ngấm xuống đất.

- Các nhóm vi sinh vật có sẵn trong mạt cưa, nhất là xạ khuẩn phân hủy một phần nguyên liệu thành đơn giản hơn cho nấm dễ sử dụng.

- Quá trình hoạt động vi sinh vật sẽ sinh nhiệt trong đống ủ sẽ diệt bớt một số mầm bệnh tự nhiên có trong nguyên liệu

Tuy nhiên thời gian ủ không nên kéo dài quá 3 ngày, khi đó nhiệt độ giảm, cơ chất có nhiều chất đơn giản, các loài nấm mốc và vi trùng lại phát triển, kết quả mạt cưa từ màu nâu đỏ sẽ chuyển dần sang màu xanh tái, chất lượng cơ chất giảm sẽ dẫn đến làm giảm năng suất trồng nấm.

+ Đối với mạt cưa tạp: tốt nhất là loại gỗ mềm không chứa dầu, chất thơm. Tùy loại gỗ mà bổ sung dinh dưỡng cũng như hạn đình thời gian ủ. Gỗ càng cứng thời gian ủ càng kéo dài hơn, ngoài ra mạt cưa tạp có thành phần không đồng nhất nên khó có thể xác định tỷ lệ trộn dinh dưỡng cho thích hợp. tuy nhiên theo kinh nghiệm có thể trộn thêm cám, Sulfat manhe (MgSO₄) và Phosphat Kali monobasic (KH₂PO₄) với tỷ lệ là 1 – 2%  là đủ cho yêu cầu của nấm. Việc bổ sung bắp, bánh dầu đậu lành, đậu phộng rất tốt cho nấm nhưng lại có nhược điểm là rất dễ nhiễm nên khó khử trùng. Cũng có thể thêm và cơ chất đạm (phân chuồng hoặc phân hóa học) nhưng cần phải đảo trộn thật kỹ.

Sau khi ủ đống cần kiểm tra lại độ sạch và độ ẩm mạt cưa trước khi cho vào bịch.

Rơm rạ

II.   Với nguyên liệu là rơm rạ

1.     Chọn nguyên liệu

Nên chọn rơm rạ tốt, không thối mốc. Theo kinh nghiệm của nhiều nông dân, năng suất nấm từ rơm rạ nếp cao hơn lúa tẻ, rơm lúa mùa cao hơn rơm rạ lúa ngắn ngày, rơm rạ đất phù sa cao hơn rơm trên đất bón phân chuồng, rơm rạ trên đất phân chuồng cao hơn trên đất bón phân hoá học. Không trồng nấm từ rơm rạ lúa trồng trên đất nhiễm phèn và nhiễm mặn. Dùng rơm rạ suốt máy tốt hơn đập bằng tay...Với rơm rạ tốt, chỉ ủ 5-7 ngày sau tưới nước vôi và đảo 1 lần, trong khi rơm rạ không tốt phải ủ tới 10-15 ngày và phải xáo trộn 2-3 lần.

Đối với nguồn rơm rạ hiện nay chủ yếu là lúa ngắn ngày nên ngâm với nước vôi trước khi ủ thì tốt hơn là chỉ đem nhúng qua nước vôi (để giảm thiểu ảnh hưởng của phân bón, thuốc trừ sâu), rơm mới thì nên xử lý nước vôi với nồng độ đậm đặc hơn rơm đã để lâu ngày.

Rơm có thể bó lại thành từng bó với đường kính từ 10 – 15 cm để xếp ủ, thường là rơm được tuốt bằng máy nên khó bó, có thể để nguyên hoặc cắt ngắn từ 7 -  10 cm để ủ.

Phối trộn vôi

Có nhiều cách để phối trộn vôi vào nguyên liệu

- Xây bể ngâm rơm: thường là 2 bể, một bể ngâm rơm và một bể để hòa nước vôi, dung tích từng bể phụ thuộc vào lượng nguyên liệu và điều kiện của người nuôi trồng, hòa nước vôi có độ pH = 12,13 (khoảng 3,5kg vôi ướt/m³ nước), hoặc vôi bột với nồng độ từ 0,5 – 1% ngâm từ 18 - 20 giờ, vớt ra ủ tiếp từ 4 - 6 ngày (áp dụng với loại rơm rạ cứng, dai)

Đối với rơm rạ giống lúa ngắn ngày và tuốt bằng máy như hiện nay ta chỉ cần cho rơm vào bể nước vôi có nồng độ như trên đảo đều từ 10 - 15 phút thì vớt ra để ráo và tiến hành ủ đống.

-   Làm ẩm rơm rạ với nước sạch trước sau đó nhúng qua nước vôi nồng độ 1%  rồi đem ủ

-   Trải rơm rạ khô ra sân tưới nước vôi với nồng độ như trên, vừa tưới vừa đảo trộn sao cho rơm ngấm đều nước vôi.

Kiểm tra nguyên liệu: có 3 cách

-   Lấy 1 nắm rơm rạ vắt mạnh như vắt quần áo thấy có nước chảy ra từng giọt là đạt.

-   Nhìn vào rơm rạ có màu vàng xám là đạt yêu cầu, nếu rơm rạ có màu vàng sẫm là lượng vôi cho quá nhiều.

-   Ngửi rơm rạ cho mùi hơi nồng là vừa, có mùi nồng nặc là lượng vôi nhiều sẽ ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng của nấm sau này.

      Phối trộn dinh dưỡng

Tùy loại nấm nuôi trồng ta phối trộn nguồn dinh dưỡng khác nhau.

      Phương pháp ủ

Chọn nơi thoát nước để đánh đống ủ.

Làm dàn kệ giống như giát giường. thường là 1,5m x 1,5 - 2m, cách mặt đất khoảng từ 10 – 20cm, giữa mỗi đống ủ có làm cột thông khí giống như khi làm cây rơm nén chặt rơm rạ, khống chế chiều rộng, chiều cao đống ủ là 1,5m, chiều dài tối thiểu là 1,5m

Rắc rơm lên kệ ủ, vừa rắc vừa ấn rơm cho chặt, khoảng được 20 – 30 cm thì cắm cột thông khí cao khoảng 1,8m, đống ủ phải có trọng lượng từ 300kg rơm khô trở đi thì mới đảm bảo được nhiệt độ. Chú ý phải nén chặt các góc đống ủ để đảm bảo nhiệt độ. Dùng bao tải hay nilon phủ bên ngoài đống ủ, có thể dùng dây buộc kín, không được phủ cột thông khí. Đống ủ phỉa vuông với mặt đất, khi ủ xong lắc mạnh cột thông khí, gần nóc đống ủ phải để thoáng và căng nilon lên cao để tránh nắng mưa trực tiếp vào đống ủ.

Đống ủ sẽ lên men, nhiệt độ tăng 60 -  70⁰C, rơm mềm ra nhờ có sự phân hủy chất xơ của một số vi sinh vật ưa nhiệt (chủ yếu là xạ khuẩn). vì thế cũng có thể cấy thêm xạ khuẩn vào đống ủ để tăng hiệu quả xử lý.

Sau 2 – 4 ngày mở đống ủ và tiến hành đảo nguyên liệu theo nguyên tắc từ trong ra ngoài, từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới và từ dưới lên trên đảm bảo nguyên liệu chín đều, sau đó phủ lại như ban đầu và ủ tiếp 3 – 4 ngày nữa. Đối với trồng nấm bào ngư sau khi đảo lần một 3 – 4 ngày lấy ra băm nhỏ từ 7- 10 cm rồi ủ tiếp từ 1 – ngày tùy theo độ mềm của rơm.

Tới ngày thừ 6, 7 rút một lắm rơm rạ và bóp chặt trong lòng bàn tay nếu thấy ứa nước ra kẽ thay là được, nước chảy ròng ròng là ướt quá phải giũ tơi ra cho bớt nước đi, khô quá cần bổ sung thêm nước vôi 0,5%. Nên kết hợp kiểm tra độ ẩm khi tiến hành đảo nguyên liệu. Khi kiểm tra cần kiểm tra tại mọi điểm trên đống ủ. Nếu thấy nhiên liệu khô thì bổ xung nước bằng cách lấy bình odoa tưới nước vôi có nồng độ loãng hơn hoặc như ban đầu vào nguyên liệu, nếu ướt quá thì phải hong phơi cho ráo rồi mới ủ tiếp.

Thời gian ủ cũng tùy thuộc vào độ cứng của rơm và loại rơm, rơm mới hay rơm đã để lâu ngày mà thời gian có thể xê dịch từ 2 – 3 ngày.

Rơm ủ xong đảm bảo yêu cầu:

- Độ ẩm đạt 60 – 70%, nếu quá ẩm hoặc quá khô cần phải chỉnh lại bằng cách phơi hay bổ sung thêm nước, ủ lại 1 -2 ngày sau mới trồng.

- Có màu thơm dễ chịu, màu vàng thấm vôi đặc trưng, mềm, mùi hơi nồng của vôi.

December 20, 2017